KNVB: Waar is de Nederlandse voetbalidentiteit gebleven?

Als sportliefhebber is het natuurlijk teleurstellend om naar een WK te kijken waarin Nederland al vroegtijdig wordt uitgeschakeld. Zoals altijd gaat daarna de discussie los: de bondscoach had andere keuzes moeten maken, de tactiek klopte niet, er had eerder gewisseld moeten worden. We hebben in Nederland tenslotte achttien miljoen bondscoaches. Maar misschien voeren we wel de verkeerde discussie.

De Hoeder van het Nederlandse Voetbal

De vraag is niet alleen wat de bondscoach heeft gedaan, maar vooral welk mandaat hij van de KNVB heeft meegekregen. De KNVB is immers niet alleen verantwoordelijk voor het aanstellen van een bondscoach. Zij is de hoeder van het Nederlandse voetbal. Zij behoort de langetermijnvisie te bewaken en daarmee ook de voetbalidentiteit waarvoor Nederland wereldwijd bekendstaat. En juist daar wringt het.

Is het erg dat Oranje vroegtijdig een WK verlaat? Natuurlijk. Maar misschien is het nog veel erger dat Oranje verloor met een speelstijl die nauwelijks nog iets met het traditionele Nederlandse voetbal te maken had.

De Identiteit Kwijt

Nederland werd wereldwijd bewonderd om aanvallend voetbal, durf, initiatief en balbezit. Niet omdat dat altijd succesvol was, maar omdat het een herkenbare identiteit was: aanvallend, totaalvoetbal. Johan Cruyff zei ooit: “Als wij de bal hebben, kunnen hun niet scoren.” Dat was meer dan een tactiek; dat was een overtuiging. Kijkend naar Nederland-Marokko constateerde ik dat wij de bal meestal niet hadden.

Het Merk Oranje

Tijdens een WK vertegenwoordigt Oranje veel meer dan een elftal. De hele wereld kijkt mee. Er worden miljoenen geïnvesteerd in het imago van Nederland. Iedereen kent de Oranje supporters, de feestende mensen, de unieke sfeer en de herkenbare voetbalcultuur. Dat is het merk Oranje. Maar een merk bestaat niet alleen uit supporters en marketingcampagnes. Een merk bestaat ook uit gedrag, uit karakter, uit herkenbaarheid. En juist dat karakter leek verdwenen.

Wie is Verantwoordelijk?

Het meest teleurstellende van dit WK is daarom misschien niet eens de uitschakeling. Het meest teleurstellende is dat Nederland verloor zonder nog herkenbaar Nederlands te voetballen. Dat is niet alleen een verantwoordelijkheid van de bondscoach; dat is vooral een verantwoordelijkheid van de KNVB. Want als een bondscoach de vrijheid krijgt om de Nederlandse voetbalidentiteit volledig los te laten, dan is dat geen incident. Dan is dat beleid.

De Kernvraag

En juist daar zou de discussie over moeten gaan. Waar staat de KNVB eigenlijk voor? Bestaat er nog een langetermijnvisie op het Nederlandse voetbal? Of mag iedere bondscoach zijn eigen voetbalfilosofie meenemen, waardoor het nationale elftal onder iedere bondscoach een andere identiteit krijgt? Als dat laatste het geval is, dan zwalkt niet alleen het elftal, maar ook het beleid.

Een nationale voetbalidentiteit bouw je niet rondom één bondscoach. Die bouw je over generaties. Zij moet herkenbaar blijven, ongeacht wie er langs de lijn staat.

Een Keuze

Verliezen hoort bij topsport. Maar het opgeven van je eigen identiteit is een keuze. En juist die keuze zou de KNVB zichzelf moeten aanrekenen. De hele wereld kijkt naar duizenden Oranje supporters die uit volle borst zingen: “naar links, naar rechts.” Misschien is dat tegenwoordig ook wel de beste beschrijving van het beleid van de KNVB.